Ja 1028 YAZITI ve MUHAMMED LAFZI ÜZERİNE
بسم الله الرحمن الرحيم
KRAL YUSUF ES'AR (ZÛ NÜVÂS) DÖNEMİNE AİT MS.518/523 TARİHLİ
Ja 1028 YAZITI
Himyerîler الحميريّون milâttan önce 115 - milâttan sonra 525 yılları arasında Yemen’de hüküm süren Arap hânedanıdır. Himyerîlerin mekânı olan Güney Arabistan’da yazılı kaynaklar tunç levhalar ve taş üzerine hakkedilmiş kitâbelerden ibarettir. En eskileri, milâttan önce 8. yüzyıla kadar uzanan Sebe (Sebâ) ve Minae (Maan, Maîn) grubu olmak üzere ikiye ayrılır. Himyerî kitâbeleri Sebe grubuna dahildir. Esasen Himyerîler, bölgeye Hıristiyanlık girmeden önce Sebe bölgesinin en etkili kabilesi olmuştur. Bir dönemde ağırlığını hissettirdiği için bu safhadaki kitâbelere Himyerî kitâbeleri ve medeniyete de Himyerî medeniyeti denilmiştir. Güney Arapçası’nın en eski lehçelerinden biri olan Himyerî dili ile bugünkü Mehrî, Şavrî ve Sokotrî gibi lehçeler arasında benzerlik vardır. Süyûtî, Ebû Bekir el-Vâsıtî’nin el-İrşâd fî ḳırâʾati’l-ʿaşr adlı eserinden naklen Kur’an’da mevcut elli lehçeden birinin Himyerî lehçesi olduğunu söylemiştir (el-İtḳān, II, 102).
Ja 1028 numaralı bu yazıtta, Antik Güney Arabistan'ın yani Himyer Hânedanı'nın en önemli epigrafik belgelerinden biridir.
𐩹 𐩣𐩹𐩧𐩱𐩬|𐩹 𐩡𐩻𐩡𐩻𐩩| 𐩥𐩻𐩡𐩻𐩺| 𐩥𐩪𐩻
ذ مذران / ذ لثلثت / وثلثي / وسث
𐩣𐩱𐩩𐩣
ماتم
(Zū’l-Maḏraʾān ayında, 633 yılında)
Bu Sebeî yazıt Müsned Hat ile yazılmış olup, bir görüşe göre M.S. 523 yılı Temmuz ayına diğer görüşe göre de milâdî 518 yılına (Himyerî takvimine göre 633 yılı) tarihlenir ve
𐩣𐩡𐩫𐩬|𐩺𐩥𐩪𐩰|𐩱𐩪𐩱𐩧|𐩺𐩻𐩱𐩧
ملكن / يوسف / اسار / يثار
Melik Yusuf Es'ar Yes'ar'ın (Arap kaynaklarında Zû Nüvâs olarak bilinen Yahudi Himyer kralı dönemi) askeri zaferlerini anlatan bir komutanlık zafer yazıtıdır. Yazıt, Suudi Arabistan'daki Necran – İbâr Himâ bölgesinde, Necran yakınlarında (UNESCO koruması altındaki Himā Cultural Area) keşfedilmiştir. Kralın emrindeki ordu komutanı
𐩦𐩧𐩢|𐩱𐩡|𐩺𐩤𐩨𐩡|𐩹𐩺𐩸𐩱𐩬
شرح ال / يقبل / ذ يزان
Şerahil Yekbul Zu Yez'an tarafından yaptırılmış olup, Necran Hristiyanlarına karşı yürütülen seferin detaylarını belgeler.
Ry 507 ve Ry 508 ile birlikte, Himyer'in Hristiyanlara yönelik zulmünü (Necran Katliamı) anlatan üç ana yazıttan biridir.
Yazıt, 6 metre uzunluğunda, 2 metre yüksekliğinde bir kaya yüzeyine
تمممم / ذحضيت
Temâm Zû Hadyet tarafından kazınmıştır.
Dr. Ali Nasser Saval'ın görüşüne göre, yazıtın sol tarafında, “Şerḥʾîl” ismini ifade eden bir monogram, sağ tarafında ise “Yekbul” ve “Zû Yezen” lakabını gösteren monogramlar yer almaktadır.
Yazıtta Melik yani kral olarak geçen Tebâbia döneminin son hükümdarı olan Zû Nüvâs Yahudiliği kabul ederek Yusuf adını almış ve herkesi bu dine girmeye zorlamıştır; özellikle 523’te ele geçirdiği Necran’daki hıristiyanlara şiddetli baskı yapmıştır ki yazıtta bu belgelenmiştir. Sert bir mizaca sahip bulunan Zû Nüvâs, yerli hıristiyanların hıristiyan Habeşler’le siyasî bütünleşme arzusu taşıdığına inanarak hepsini vatan haini saymıştır. Bunun için Necranlı hıristiyanlardan 4000 veya 20.000 kişiyi ateş yanan çukurlara attırmıştır. Kur’ân-ı Kerîm’de,
قُتِلَ أَصْحَابُ الْأُخْدُودِ ٤ النَّارِ ذَاتِ الْوَقُودِ ٥ إِذْ هُمْ عَلَيْهَا قُعُودٌ ٦ وَهُمْ عَلَىٰ مَا يَفْعَلُونَ بِالْمُؤْمِنِينَ شُهُودٌ ٧
“Hazırladıkları hendekleri tutuşturulmuş ateşle doldurarak onun çevresinde oturup iman eden kimselere dinlerinden dönmeleri için yaptıkları işkenceleri seyredenler kahrolsun!” (el-Burûc 85/4-7) meâlindeki âyetin de bu olayla ilgili olması muhtemel görünmektedir.
Yazıtın metni şöyle;
1)
𐩡𐩺𐩨𐩧𐩫𐩬/𐩱𐩡𐩬/𐩹𐩡𐩠𐩥/𐩪𐩣𐩺𐩬/𐩥𐩱𐩧𐩳𐩬/𐩣𐩡𐩫𐩬/𐩺𐩥𐩪𐩰/𐩱𐩪𐩱𐩧/𐩺𐩻𐩱𐩧/𐩣𐩡𐩫/𐩫𐩡/𐩱𐩦𐩲𐩨𐩬/𐩥𐩡𐩺𐩨𐩧𐩫𐩬/𐩱𐩤𐩥𐩡𐩬
ليبركن/إلن/ذلهو/سمين/وأرضن/ملكن/يوسف/أسأر/يثأر/ملك/كل/أشعبن/وليبركن/أقولن
l-ybrkn ʾln ḏ-l-hw s¹myn w-ʾrḍn mlkn Yws¹f ʾs¹ʾr Yṯʾr mlk kl ʾs²ʿbn wl-ybrkn ʾqwln
Göklerin ve yerin kendisine ait olduğu İlâh, bütün halkların kralı olan Kral Yûsuf Esʾar Yesʾar’ı mübarek kılsın.
2)
𐩡𐩢𐩺 𐩲𐩩/𐩺𐩧𐩭𐩣/𐩥𐩪𐩣𐩺𐩰𐩲/𐩱𐩦𐩥𐩲/𐩥𐩦𐩧𐩢 𐩱𐩡/𐩺𐩤𐩨𐩡/𐩥𐩦𐩧𐩢 𐩨𐩱𐩡/𐩱𐩪𐩲𐩵/𐩨𐩬𐩺/𐩦𐩧𐩢 𐩨𐩱𐩡/𐩺𐩫𐩣𐩡/𐩱𐩡𐩠𐩩/𐩺𐩸𐩱𐩬/𐩥𐩴𐩵𐩬𐩣/𐩭ـ
لحي عت/يرخم/وسميفع/أشوع/وشرح إل/يقبل/وشرح بإل/أسعد/بني/شرح بإل/يكمل/ألهت/يزأن/وجدنم/خـ
Lḥyʿt Yrḫm w-S¹myfʿ ʾs²wʿ w-S²rḥʾl Yqbl w-S²rḥbʾl ʾs¹ʿd bny S²rḥbʾl Ykml ʾlht Yzʾn w-Gdnm ḫ—
Ve yine mübarek kılsın; Lahîʿat Yarhum, Sumeyfaʿ Eşvaʿ, Şaraḥʾil b. Eşvaʿ, Şuraḥbīl Esʿad ve Şuraḥbīl Yekmil’in oğullarını; Zû Yezan ve Zû Ceden büyüklerini.
3)
𐩮𐩧𐩥/𐩣𐩧𐩱𐩠𐩣𐩥/𐩣𐩡𐩫𐩬/𐩺𐩥𐩪𐩰/𐩱𐩪𐩱𐩧/𐩺𐩻𐩱𐩧/𐩫ـ 𐩵𐩠𐩧/𐩤𐩡𐩪𐩬/𐩥𐩠𐩧𐩴/𐩱𐩢𐩨𐩦𐩬/𐩨𐩼𐩰𐩧/𐩥𐩲𐩡𐩱/𐩢𐩧𐩨/𐩱𐩦𐩲𐩧𐩬/𐩥𐩧𐩫𐩨𐩬/𐩥𐩰𐩧
صرو/مرأهمو/ملكن/يوسف/أسأر/يثأر/كـ دهر/قلسن/وهرج/أحبشن/بظفر/وعلى/حرب/أشعرن/وركبن/وفر
ṣrw mrʾ-hmw mlkn Yws¹f ʾs¹'r Yṯ'r k-dhr qls¹n w-hrg ʾḥbs²n b-Ḍfr w-ʿly ḥrb ʾs²ʿrn w-Rkbn w-Fr—
Bunlar, efendileri Kral Yûsuf Esʾar Yesʾar’ın silah arkadaşlarıydı; kilisenin yakıldığı, Habeşlilerin (Ahbâş) öldürüldüğü sırada; Zafâr’da, Eşʿar savaşında, Rakbân savaşında, Fersân'da,
4)
𐩪𐩬/𐩥𐩣𐩭𐩥𐩬/𐩥𐩲𐩡𐩱/𐩢𐩧𐩨/𐩥𐩣𐩤𐩧𐩬𐩩/𐩬𐩴𐩧𐩬/𐩥𐩩𐩮𐩬𐩲/𐩪𐩪𐩡𐩩𐩬/𐩣𐩵𐩨𐩬/𐩥𐩫ـ 𐩠𐩣𐩥/𐩲𐩣𐩠𐩥/𐩥𐩫ـ 𐩺𐩹𐩫𐩺𐩬𐩠𐩣𐩥/𐩨𐩴𐩺𐩦𐩣/𐩥𐩫ـ 𐩹 𐩠𐩰𐩡𐩢
سن/ومخون/وعلى/حرب/ومقرنت/نجرن/وتصنع/سسلتن/مدبن/وكـ همو/عمهو/وكـ يذكينهمو/بجيشم/وكـ ذ هفلح
s¹n w-Mḫwn w-ʿly ḥrb w-mqrnt Ngrn w-tṣnʿ s¹s¹ltn Mdbn w-[k]-hmw ʿm-hw wk-yḏkyn-hmw b-gys²m wk-ḏ-hflḥ
el-Mehâ’da ve Necran’ın kuşatılıp savaşa tutuşulduğu yerde ayrıca Bâb'ül-Mendeb’de bir dizi tahkimat (savunma hattı) inşa edilmesine katıldılar; kral ile birlikte toplandılar ve düzenli orduya sevk edildiler.
5)
𐩥𐩠𐩰𐩱𐩬/𐩣𐩡𐩫𐩬/𐩨𐩠𐩺𐩩/𐩪𐩨𐩱𐩩𐩬/𐩭𐩣𐩪/𐩣𐩱𐩩𐩣/𐩥𐩻𐩬𐩺/𐩲𐩦𐩧/𐩱𐩱𐩡𐩰𐩣/𐩣𐩠𐩧𐩴𐩩𐩣/𐩥𐩱𐩢𐩵/𐩲𐩦𐩧/𐩱𐩱𐩡𐩰𐩣/𐩪𐩨𐩺𐩣/𐩥𐩩𐩪𐩲𐩺
وهفأن/ملكن/بهيت/سبأتن/خمس/مأتم/وثني/عشر/أألفم/مهرجتم/وأحد/عشر/أألفم/سبيم/وتسعي
w-hfʾn mlkn b-hyt s¹bʾtn ḫms¹ mʾtm w-ṯny ʿs²r ʾʾlfm mhrgtm w-ʾḥd ʿs²r ʾʾlfm s¹bym w-ts¹ʿy
Böylece kralın ordusu başarılı oldu ve kazanç elde etti. Bu seferde:
– 12.500 kişi öldürüldü,
– 11.000 kişi esir alındı,
6)
𐩥𐩻𐩩𐩺/𐩣𐩱𐩩𐩬/𐩱𐩱𐩡𐩰𐩣/𐩱𐩨𐩡𐩣/𐩥𐩨𐩤𐩧𐩣/𐩥𐩳𐩱𐩬𐩣/𐩥𐩩𐩪𐩷𐩧𐩥/𐩹𐩬/𐩣𐩪𐩬𐩵𐩬/𐩤𐩺𐩡𐩬/𐩦𐩧𐩢 𐩱𐩡/𐩺𐩤𐩨𐩡/𐩹 𐩺𐩸𐩱𐩬/𐩫𐩤𐩧𐩬/𐩨𐩲𐩡𐩺/𐩬𐩴𐩧𐩬
وثتي/مأتن/أألفم/أبلم/وبقرم/وضانم/وتسطرو/ذن/مسَندن/قيلن/شرح إل/يقبل/ذ يزأن/كقرن/بعلي/نجرن
w-ṯty mʾtn ʾʾlfm ʾblm w-bqrm w-ḍʾnm w-ts¹ṭrw ḏn ms¹ndn qyln S²rḥ'l Yqbl ḏ-Yzʾn k-qrn b-ʿly Ngrn
– 290.000 deve, sığır ve koyun ganimet olarak alındı. Bu yazıt, Zû Yezen'li Kayl (reis) Şaraḥʾil Yekbil tarafından, Necran kuşatmasında nöbet hâlindeyken yazdırıldı.
7)
𐩨𐩦𐩲𐩨/𐩹𐩠𐩣𐩵𐩬/𐩠𐩴𐩧𐩬/𐩥𐩲𐩧𐩨𐩬/𐩥𐩬𐩤𐩧𐩣/𐩨𐩬/𐩱𐩸𐩱𐩬𐩬/𐩥𐩱𐩲𐩧𐩨/𐩫𐩵𐩩/𐩥𐩣𐩧𐩵𐩣/𐩥𐩣𐩹𐩢𐩴𐩣/𐩥𐩱𐩤𐩥𐩡𐩬/𐩱𐩭𐩥𐩩𐩠𐩥/𐩨𐩲𐩣/𐩣𐩡𐩫𐩬/𐩤𐩧𐩬𐩣
بشعب/ذ همدن/هجرن/وعربن/ونقرم/بن/أزأنن/وأعرب/كدت/ومردم/ومذحجم/وأقولن/أخوتهو/بعم/ملكن/قرنم
b-s²ʿb ḏ-Hmdn hgrn w-ʿrbn w-nqrm bn ʾzʾnn w-ʾʿrb Kdt w-Mrdm w-Mḏḥgm w-ʾqwln ʾḫwt-hw b-ʿm mlkn qrnm
Onunla birlikte: Hemdân kabilesi (şehirli ve bedevîleriyle), Zû Yezen’in seçkin askerleri, Kinde, Murâd, Mezḥic kabileleri ve müttefik kayller de kral ile beraber
8)
𐩨𐩢𐩧𐩬/𐩨𐩬/𐩢𐩨𐩦𐩩/𐩥𐩺𐩮𐩬𐩲𐩬𐩬/𐩪𐩪𐩡𐩩/𐩣𐩵𐩨𐩬/𐩥𐩫ـ 𐩫𐩡/𐩹 𐩹𐩫𐩧𐩥/𐩨𐩹𐩬/𐩣𐩪𐩬𐩵𐩬/𐩣𐩠𐩧𐩴𐩩𐩣/𐩥𐩶𐩬𐩣𐩣/𐩥𐩣𐩤𐩧𐩬𐩩𐩣/𐩰ـ 𐩫ـ 𐩪𐩨𐩱𐩩𐩣/𐩱𐩢ـ
بحرن/بن/حبشت/ويصنعنن/سسلت/مدبن/وكـ كل/ذ ذكرو/بذن/مسندن/مهرجتم/وغنمم/ومقرنتم/فـ كـ سبأتم/أحـ
[b]-bḥrn bn Ḥbs²t w-yṣnʿnn s¹s¹lt Mdbn wk-kl ḏ-ḏkrw b-ḏn ms¹ndn mhrgtm w-ġnmm w-mqrntm fk-s¹bʾtm ʾḥ—
Habeşlilerden (gelecek saldırılara karşı) deniz kıyısında konuşlanmışlardı. Bâbülmendeb’de tahkimatlar yapıldı, sefer tamamlandıktan sonra,
9)
𐩵𐩠/𐩹𐩤𐩰𐩡𐩥/𐩱𐩨𐩩𐩠𐩣𐩥/𐩨𐩻𐩡𐩻𐩩/𐩲𐩦𐩧/𐩱𐩥𐩧𐩭𐩣/𐩥𐩡𐩺𐩨𐩧𐩫𐩬/𐩧𐩢𐩣𐩬𐩬/𐩨𐩬𐩺𐩠𐩥/𐩦𐩧𐩢𐩨 𐩨𐩱𐩡/𐩺𐩫𐩣𐩡/𐩥𐩠𐩲𐩬/𐩱𐩪𐩱𐩧/𐩨𐩬𐩺/𐩡𐩢𐩺 𐩲𐩩
ده/ذقفلو/أبتهمو/بثلثت/عشر/أورخم/وليبركن/رحمنن/بنيهو/شرحب بإل/يكمل/وهعن/أسأر/بني/لحي عت
dh ḏ-qflw ʾbt-hmw b-ṯlṯt ʿs²r ʾwrḫm wl-ybrkn Rḥmnn bny-hw S²rḥbʾl Ykml w-Hʿn ʾs¹ʾr bny Lḥyʿt
on üç ayın sonunda herkes kendi yurduna döndü. Ve Raḥmân, Şuraḥbīl Yekmil, Vehʿān Esʾar, Lahîʿat ve oğulları,
10)
𐩥𐩡𐩢𐩺 𐩲𐩩/𐩺𐩧𐩭𐩣/𐩨𐩬/𐩪𐩣𐩺𐩰𐩲/𐩥𐩣𐩧𐩻𐩵 𐩱𐩡𐩬/𐩺𐩣𐩴𐩵/𐩨𐩬/𐩦𐩧𐩢 𐩱𐩡/𐩱𐩡𐩠𐩩/𐩺𐩸𐩱𐩬/𐩥𐩧𐩭𐩠𐩥/𐩹 𐩣𐩹𐩧𐩱𐩬/𐩹 𐩡𐩻𐩡𐩻𐩩/𐩥𐩻𐩡𐩻𐩺
ولحي عت/يرخم/بن/سميفع/ومرثد إلن/يمجد/بن/شرح إل/ألهت/يزأن/ورخهو/ذ مذرأن/ذ لثلثت/وثلثي
w-Lḥyʿt Yrḫm bn S¹myfʿ w-Mrṯd'ln Ymgd bn S²rḥ'l ʾlht Yz'n wrḫ-hw ḏ-Mḏrʾn ḏ-l-ṯlṯt w-ṯlṯy
Lahîʿat Yerhum b. Sumeyfaʿ, Mersadʾil Yemcid b. Şeraḥʾil Zû Yezen'in evlatlarını mübarek kılsın. Bu yazıt, Zū’l-Mezraʾān ayında, 633 Himyerî yılında yazıldı.
11)
𐩥𐩪𐩻/𐩣𐩱𐩩𐩣/𐩥𐩫ـ 𐩨𐩭𐩰𐩧𐩩/𐩪𐩣𐩺𐩬/𐩥𐩱𐩧𐩳𐩬/𐩥𐩱𐩱𐩹𐩬/𐩱𐩪𐩵𐩬/𐩹𐩬/𐩣𐩪𐩬𐩵𐩬/𐩨𐩬/𐩫𐩡/𐩭𐩪𐩪𐩣/𐩥𐩣𐩭𐩵𐩲𐩣/𐩥𐩧𐩢𐩣𐩬𐩬/𐩲𐩡𐩺𐩬/𐩨ـ
وسث/مأتم/وكـ بخفرت/سمين/وأرضن/وأأذن/أسدن/ذن/مسندن/بن/كل/خسسم/ومخدعم/ورحمنن/علين/بـ
w-s¹t mʾtm wkb-ḫfrt s¹myn w-ʾrḍn w-ʾʾḏn ʾs¹dn ḏn ms¹ndn bn kl ḫs¹s¹m w-mḫdʿm w-Rḥmnn ʿlyn b—
Göklerin ve yerin ilâhının himayesi ve onun ordusunun himayesi, bu yazıtı; her aşağılık, bozguncu ve tahrip ediciye karşı korusun.
12)
ـ𐩬/𐩫𐩡/𐩣𐩭𐩵𐩲𐩣/𐩹𐩬/𐩣𐩪𐩬𐩵𐩬/𐩥𐩩𐩰/𐩥𐩪𐩷𐩧/𐩥𐩤𐩵𐩣/𐩲𐩡𐩱/𐩪𐩣/𐩧𐩢𐩣𐩬𐩬/𐩥𐩩𐩰/𐩩𐩣𐩣𐩣/𐩹 𐩢𐩳𐩺𐩩/𐩧𐩨 𐩠𐩵/𐩨𐩣𐩢𐩣𐩵 .
ـن/كل/مخدعم/ذن/مسندن/وتف/وسطر/وقدم/على/سم/رحمنن/وتف/تممم/ذ حضيت/رب هد/بمحمد .
n kl mḫdʿm ḏn ms¹[ndn] wtf w-s¹ṭr w-qdm ʿly s¹m Rḥmnn wtf Tmmm ḏ-Ḥḍyt rb-Hd b-mḥmd
Ve Yüce Raḥmân, onu bozan, kazıyan ve değiştiren herkese karşı onu muhafaza etsin. Bu yazı, Raḥmân’ın adıyla başlatılarak yazıldı; yazıcı Temīm Zū-Ḥaḍyat tarafından (yazıya geçirildi), (Yâ) Rab Muhammed hürmetine bize hidayet ver/bizi muzaffer kıl.
Bu yazıtta son satırda geçen
"𐩧𐩨 𐩠𐩵 𐩨𐩣𐩢𐩣𐩵 "
"رب هد بمحمد"
ifadesini müsteşriklerin yaptığı okumadan yola çıkarak @torahgunes bazı çıkarımlarda bulunuyor.
Ona göre bunun manası; "Rahman olan, İsrail'in Tanrısı Rab, Övülmüş (MHMD) olan ile birliktedir''
Ancak müsteşriklerin yaptığı bu okuma şeklinin yanlış olabileceğini gösteren bir sebep var o da "Yahûdi" kelimesinin başında bulunan
ي
harfinin
𐩠𐩵
هد
kelimesinin başında bulunmuyor olması.
Mesela ATM 535 ve CIH 543 numaralı bu iki yazıtta da
𐩺𐩠𐩵
يهد
şeklinde
ي
harfi ile yazılmış. Bu nedenle @AdnaniMtqhtn, bu ifadenin
رب اهد بمحمد
şeklinde de okunabileceğini belirtmiştir. Dolayısıyla yazıyı yazanlara göre gelmesi beklenen Resûlullah'a ﷺ yani O'nun ﷺ dinine hidayet talep edilmektedir.
Milattan önce 4. Asra âit olduğu belirtilen ve Yemen'de Hadramevt Vadisinde (Dav'an Vadisinde) bulunan bu, müsned hatla yazılmış olan yazıtta
Bu, CIH 420 numaralı yazıt da
Yorumlar
Yorum Gönder